Виктория Бирюкова
Бишкек
Кыргызстанда майыптыгы бар аялдардын коопсуздугу жана тең укуктуулугу маселелери курч бойдон калууда жана көбүнчө коомчулукка көрүнбөй келет. Мыйзамдардын өнүгүшүнө жана жарандык сектордун ишине карабастан, майыптыгы бар аялдар жана кыздар дагы эле жынысы, майыптыгы жана социалдык абалы боюнча кош, жада калса үч эселенген басмырлоого дуушар болушат.
Инфраструктура маселеси өзгөчө курч бойдон калууда: өлкөдө майыптыгы бар аялдарга ылайыкташтырылган кризистик борборлор дээрлик жок. Жардам издөөгө батынгандар дагы көп учурда физикалык тоскоолдуктарга жана адистештирилген колдоонун жоктугуна туш болушат. Бул контекстте укук коргоочулар өзгөчө ролду ойношот, алар бул темаларды ачыкка чыгарып, өзгөрүүлөрдүн үстүнөн системалуу иштешет.
Инфраструктура маселеси өзгөчө курч бойдон калууда: өлкөдө майыптыгы бар аялдарга ылайыкташтырылган кризистик борборлор дээрлик жок. Жардам издөөгө батынгандар дагы көп учурда физикалык тоскоолдуктарга жана адистештирилген колдоонун жоктугуна туш болушат. Бул контекстте укук коргоочулар өзгөчө ролду ойношот, алар бул темаларды ачыкка чыгарып, өзгөрүүлөрдүн үстүнөн системалуу иштешет.
Өмүр баяны
Виктория Бирюкованын тарыхы – бул эрте сыноонун жана коомго кызмат кылууну аң-сезимдүү тандоонун тарыхы. 13 жашында ал ишемиялык инсультту башынан өткөрүп, ал майыптыкка алып келген жана анын жашоосун толугу менен өзгөрткөн. Кийинки жылдар татаал реабилитациянын – физикалык жана эмоционалдык жактан калыбына келтирүүнүн мезгили болуп калды. Бирок дал ушул мезгил анын туруктуулугун жана өз алдынчалыкка умтулуусун калыптандырды.
Анын калыбына келүүсүндө үй-бүлөсү чоң роль ойноду. Ата-энеси аны бардык жагынан колдоп, дарылануунун жана көнүүнүн оор баскычтарынан өтүүгө жардам беришти. Убакыттын өтүшү менен Виктория психолог менен иштей баштады, майыптыгы бар активисттер менен таанышып, акырындык менен активдүү социалдык жашоого кайтып келди.
Анын калыбына келүүсүндө үй-бүлөсү чоң роль ойноду. Ата-энеси аны бардык жагынан колдоп, дарылануунун жана көнүүнүн оор баскычтарынан өтүүгө жардам беришти. Убакыттын өтүшү менен Виктория психолог менен иштей баштады, майыптыгы бар активисттер менен таанышып, акырындык менен активдүү социалдык жашоого кайтып келди.
Ал жогорку билим алып, филология илимдеринин магистри болду жана окуу учурунда эле укук коргоо уюмдарында волонтердук ишмердүүлүк менен алектене баштаган. Төртүнчү курстун студенти кезинде эле майыптыгы бар балдардын ата-энелеринин ассоциациясы (АРДИ) жана Борбордук Азиядагы майыптыгы бар аялдар тармагы менен иштешкен. Бул тажрыйба анын кесиптик жолунун башталышы болуп калды.
2018-жылдан бери Виктория майыптыгы бар аялдардын укуктарын коргоо тармагында активдүү иштеп келет. Ал кризистик кырдаалга кабылган майыптыгы бар аялдар үчүн шелтерди өнүктүрүүгө катышкан. Бир нече жылдын ичинде бул колдоо системасы аркылуу жүзгө жакын аял өтүп, жардам, коргоо жана жаңы жашоо баштоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болушкан.
2018-жылдан бери Виктория майыптыгы бар аялдардын укуктарын коргоо тармагында активдүү иштеп келет. Ал кризистик кырдаалга кабылган майыптыгы бар аялдар үчүн шелтерди өнүктүрүүгө катышкан. Бир нече жылдын ичинде бул колдоо системасы аркылуу жүзгө жакын аял өтүп, жардам, коргоо жана жаңы жашоо баштоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болушкан.
Дискриминация жана стигма менен болгон жеке тажрыйбасы анын позициясын гана бекемдеди. Ал билим берүү чөйрөсүндө кемсинтүүлөргө, коомдук жайларда басмырлоого, куугунтуктоолорго жана үй-бүлөлүк дискриминацияга туш болгон. Бул окуялар аны сындырган жок, тескерисинче, системалуу укук коргоо ишине түрткү болду.
Бүгүн Виктория кесиптик жактан өнүгүүнү улантууда, кыргыз тилин үйрөнүүдө, юридикалык билим алууну пландаштырууда жана чечим кабыл алуу деңгээлинде инклюзия жана гендердик теңчилик маселелерин алдыга жылдыруу үчүн саясатта өзүн сынап көрүүдө.
Бүгүн Виктория кесиптик жактан өнүгүүнү улантууда, кыргыз тилин үйрөнүүдө, юридикалык билим алууну пландаштырууда жана чечим кабыл алуу деңгээлинде инклюзия жана гендердик теңчилик маселелерин алдыга жылдыруу үчүн саясатта өзүн сынап көрүүдө.
Өлкөнүн өнүгүүсүнө кошкон салымы
Виктория Бирюкованын ишмердүүлүгү Кыргызстанда майыптыгы бар аялдардын жана кыздардын укуктарын коргоого жана инклюзивдүү саясатты өнүктүрүүгө багытталган. Ал гендердик зомбулук, сот адилеттигине жетүү, билим берүү жана жумушка орношуу маселелерин көтөрүп, коомдук талкууларга жана ведомстволор аралык демилгелерге катышат.
Учурда Виктория «Көрүнүктүү Үн / Видимый голос» арт-долбоорун жетектейт — бул көркөм жана визуалдык практикалар аркылуу майыптыгы бар аялдардын жана кыздардын тажрыйбасын көрүнүктүү кылууга, көрсөтүүгө жана таанууга багытталган музейдик инклюзивдик долбоор. «Kol Sun» инклюзивдик билим берүү долбоорунун жаштарына кеңеш берет. Ошондой эле Кыргызстандын укук коргоочуларынын жаңы муунунун Коалициясынын мүчөсү.
Учурда Виктория «Көрүнүктүү Үн / Видимый голос» арт-долбоорун жетектейт — бул көркөм жана визуалдык практикалар аркылуу майыптыгы бар аялдардын жана кыздардын тажрыйбасын көрүнүктүү кылууга, көрсөтүүгө жана таанууга багытталган музейдик инклюзивдик долбоор. «Kol Sun» инклюзивдик билим берүү долбоорунун жаштарына кеңеш берет. Ошондой эле Кыргызстандын укук коргоочуларынын жаңы муунунун Коалициясынын мүчөсү.
Виктория гендердик теңчиликти жана ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген аялдардын саясий катышуусун активдүү түрдө колдойт. Ал системалык өзгөрүүлөр алардын чечим кабыл алууга катышуусу менен гана мүмкүн экенине ишенет. Дал ушул себептен улам ал саясий ишмердүүлүгүн баштаган жана мыйзам чыгаруу деңгээлинде адвокацияны күчөтүү үчүн юридикалык тармакта окуусун улантууну көздөйт.
Анын салымы конкреттүү адамдарга жардам берүү менен эле чектелбейт, ал коомдук кабылдоону өзгөртүүгө да багытталган. Ал майыптыгы бар аялдар камкордукка муктаж объект эмес, коомдук жана саясий турмуштун толук кандуу катышуучулары экенин ырааттуу түрдө көрсөтүп келет.
Виктория Бирюкованын тарыхы – бул тажрыйбага, билимге жана жоопкерчиликке негизделген кесиптик жана жеке лидерликтин мисалы. Укук коргоо ишмердүүлүгү, коомдук сүйлөгөн сөздөрү жана жамааттар менен иштөө аркылуу ал инклюзияга жаңыча түшүнүк калыптандырат – бул азыркы коомдун нормасы жана өлкөнүн адилеттүү өнүгүүсүнүн негизи катары.
Анын салымы конкреттүү адамдарга жардам берүү менен эле чектелбейт, ал коомдук кабылдоону өзгөртүүгө да багытталган. Ал майыптыгы бар аялдар камкордукка муктаж объект эмес, коомдук жана саясий турмуштун толук кандуу катышуучулары экенин ырааттуу түрдө көрсөтүп келет.
Виктория Бирюкованын тарыхы – бул тажрыйбага, билимге жана жоопкерчиликке негизделген кесиптик жана жеке лидерликтин мисалы. Укук коргоо ишмердүүлүгү, коомдук сүйлөгөн сөздөрү жана жамааттар менен иштөө аркылуу ал инклюзияга жаңыча түшүнүк калыптандырат – бул азыркы коомдун нормасы жана өлкөнүн адилеттүү өнүгүүсүнүн негизи катары.
Виктория Бирюкованын тарыхы боюнча акцияга катышуу үчүн арыздын автору
Виолетта Янтураева,
Бишкек ш.
Виолетта Янтураева,
Бишкек ш.
Сизди дагы кызыктырышы мүмкүн
© 2025 Мыйзамдуулук Демилгелеринин Аялдар Альянсы
Долбоордун демилгечиси